Toespraak Dhr. Rómulo Döderlein de Win - Herdenking Japanse capitulatie

Wat een zeer plechtige en uitgebreide herdenking had moeten zijn, is door de corona crisis teruggebracht tot een uiterst sober en ingetogen gebeuren zonder publiek.
Vandaag 75 jaar geleden precies, eindigde de tweede wereldoorlog.
75 jaar, een speciaal jubileum, een bijzonder getal, een bijzonder verleden, en door omstandigheden, een heel bijzonder heden.

Hierover nadenkend, vroeg ik mijzelf af waarom in het leven de dingen soms totaal anders lopen dan je verwacht, en waar dat dan allemaal weer goed voor is.
Terwijl ik hier over een beetje aan het filosoferen was, schoot mij een bijzondere ontmoeting van twaalf jaar geleden te binnen, die ik vandaag graag met U wil delen.

Medio 2008 kreeg ik een telefonisch verzoek van een mevrouw uit Maartensdijk, of ik bij haar langs wilde komen, om mij iets te overhandigen dat aan haar overleden man had toebehoord.
Een paar dagen later bezocht ik haar, en zij vertelde mij het volgende verhaal over haar man.

Zijn naam was Albert Joseph Ferdinand Verdooren, een militair, geboren te Batavia op 16 april 1917, en overleden te Maartensdijk op 23 april 2005, die tijdens de oorlog als dwangarbeider in Japan terecht was gekomen.
Zijn dagelijks leven als dwangarbeider bestond uit dagelijkse mishandelingen, vernederingen, ondervoeding, totale uitzichtloosheid en het enorme gemis van zijn dierbaren.
Vlak na de capitulatie van Japan had Albert het geluk, dat hij als ernstig zieke, met een Amerikaans militair vliegtuig van Japan naar Batavia mee mocht vliegen.
Vlak na het opstijgen raakt hij aan de praat met een van de militairen aan boord, en vertelde hem wat hem was overkomen tijdens zijn gevangenschap in Japan.
De militair was erg onder de indruk van wat hij hoorde, en na overleg met de piloot, werd besloten om speciaal voor Albert heel laag over het pasgeleden door de atoombom verwoeste Hiroshima te vliegen, zodat hij met eigen ogen kon zien dat de rol van Japan voorgoed was uitgespeeld, en dat hij nu echt bevrijd was, en op weg was naar zijn geboorteland, op weg naar zijn dierbaren, op weg naar huis.

Albert echter, raakte bij het zien van de enorme verwoesting die de atoombom had aangericht enorm verward en overstuur, hij huilde zoals hij nog nooit had gehuild, en zei dat hij niet kon begrijpen dat de mensen elkaar zoiets konden aandoen.
Diep doordrongen van het gevoel dat hij dankzij de Bom eindelijk op weg was naar huis, maar ook, dat iedere oorlog uiteindelijk volslagen idioot en zinloos is, en dat er aan beide kanten, juist onder de gewone mensen , uitsluitend verliezers zijn.
Dit besef kwam keihard bij hem binnen en heeft hem de rest van zijn leven sterk beïnvloed.

Uiteindelijk landde het vliegtuig met de ernstig zieke Albert aan boord te Batavia.
Vlak na de landing kwam de piloot samen met de militair naar hem toe om afscheid te nemen, en de piloot haalde uit medegevoel en sympathie voor Albert, zijn polshorloge van zijn pols en schonk het als afscheidscadeau en als herinnering aan deze voor beiden zo memorabele vlucht, aan Albert, die eenmaal aangekomen in Batavia al spoedig zou ontdekken dat de bevrijding van Indië helemaal geen bevrijding bleek te zijn.
Eind 1945 is de heer Albert Verdooren met het hospitaalschip De Oranje, in Nederland aangekomen, het voor hem onbekende, nieuwe kille vaderland, dat niet op hem zat te wachten.

Zijn weduwe Elly Verdooren-van Eck, inmiddels ook overleden, heeft mij dit bijzondere polshorloge, dat over het pas gebombardeerde Hiroshima heeft gevlogen, ter hand gesteld, met het verzoek er goed op te passen, en er te zijner tijd een goede bestemming voor te vinden, ter nagedachtenis aan haar man, en aan allen die de verschrikkingen van de Japanse terreur hebben meegemaakt.

Terugblikkend naar het begin van mijn verhaal zie ik nu de waarde , en het bijzondere van deze herdenking, juist vanwege , de door de huidige omstandigheden gedwongen eenvoud en soberheid, Niet afgeleid door franje en buitenkant komen wij , als we ons daar voor open stellen, toe aan een meer naar binnen gerichte blik, een introspectie, een stuk vergeestelijking, die wellicht, zelfs ná 75 jaar, zou kunnen  helpen bij het verwerken van diepe trauma’s ,en die zelfs, juist nu, tot troost zou kunnen leiden.
Dames en heren, deze verwerking en deze troost wens ik mijzelf, en U allen, waar U vandaag ook bent, van uit het diepst van mijn hart toe Dank zij de televisie zijn wij deze 15e augustus toch met elkaar verbonden, in gedachten en in gebed, en ook dat is voor mij een troostrijk gevoel.
Lieve dames en heren, pas goed op elkaar, blijf vooral gezond, en hopelijk tot volgend jaar onder betere omstandigheden.

Rómulo Döderlein de Win